η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας

18 Νοε

Σύμφωνα με τους Tajfel και Turner (1979), η κοινωνική ταυτότητα αποτελείται από εκείνες τις όψεις της αυτοεικόνας ενός ατόμου που προέρχονται από τις κοινωνικές κατηγορίες ή ομάδες στις οποίες θεωρεί το άτομο ότι ανήκει.


Η θεωρία στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές:

  • Τα άτομα επιδιώκουν να αποκτήσουν και να διατηρήσουν μια θετική κοινωνική ταυτότητα η οποία συμβάλει θετικά στην αυτοεκτίμησή τους.

  • Η κοινωνική ταυτότητα στηρίζεται σε συγκρίσεις που γίνονται ανάμεσα στην ομάδα που ανήκει κάποιος και σε άλλες ομάδες. Το αποτέλεσμα της σύγκρισης καθορίζει αν η ταυτότητα είναι θετική ή όχι. Η εύνοια των μελών της ομάδας κάποιου είναι μια διαδικασία μέσω της οποίας επιτυγχάνεται η εξύψωση της κοινωνικής ταυτότητας κάποιου.

  • Τα μέλη μιας ομάδας που βιώνουν αρνητική ταυτότητα θα επιδιώξουν είτε να φύγουν από την ομάδα κι αν αυτό δεν είναι εφικτό να επιδιώξουν αλλιώς τη θετική διάκριση.

Διαχείριση της κοινωνικής ταυτότητας

Ο τρόπος που το άτομο αποκαθιστά μια αρνητική κοινωνική ταυτότητα εξαρτάται από την αντίληψη του κοινωνικού κλίματος. Τρεις διαστάσεις του κοινωνικού κλίματος είναι σημαντικές: η διαπερατότητα των ορίων ανάμεσα σε στις ομάδες, η σταθερότητα της θέσης της ομάδας που ανήκει κάποιος και η νομιμότητα του συστήματος που τοποθετεί την ομάδα κάποιου σε κατώτερη θέση από άλλες ομάδες.

Αν τα όρια ανάμεσα στις ομάδες θεωρούνται διαπερατά τότε κάποιος, που συγχρόνως δεν θεωρεί πολύ ισχυρό το δεσμό του με την ομάδα του, μπορεί να περάσει σε άλλη ομάδα. Αν τα όρια θεωρούνται μη διαπερατά και συγχρόνως υπάρχει ισχυρός δεσμός ανάμεσα στα μέλη της ομάδας, τότε είναι πιο πιθανό να επιλεγούν συλλογικές στρατηγικές, είτε γνωστικές (προσπάθεια βελτίωσης της θέσης της ομάδας σε γνωστικό επίπεδο με την εφεύρεση ενός εναλλακτικού κριτηρίου κοινωνικής σύγκρισης) είτε συμπεριφορικές (κοινωνικός ανταγωνισμός και συγκρούσεις). Αυτό εξαρτάται κι από το πόσο σταθερή θεωρείται η θέση της ομάδας και πόσο νόμιμο το σύστημα ή η διαδικασία που η ομάδα βρέθηκε σε χαμηλή θέση.

Με βάση την ταξινόμηση που προτείνουν οι Blanz, Mummendey, Mielke και Klink (1998) υπάρχουν τέσσερις κατηγορίες στρατηγικών:

  • Ατομικές/συμπεριφορικές: ατομική κινητικότητα ή αφομοίωση (τα άτομα προσπαθούν να μοιάσουν στα μέλη της άλλης ομάδας)

  • Ατομικές/γνωστικές: εξατομίκευση (προσπάθεια διαχωρισμού από τα μέλη της ομάδας που ανήκει κάποιος)

  • Συλλογικές/συμπεριφορικές: κοινωνικός ανταγωνισμός και ρεαλιστικός ανταγωνισμός

  • Συλλογικές/γνωστικές: επαναξιολόγηση της διάστασης της σύγκρισης (μείωση της αξίας του κριτηρίου σύγκρισης), νέα διάσταση σύγκρισης, νέα ομάδα σύγκρισης, επανακατηγοριοποίηση σε κατώτερο επίπεδο (διάσπαση της ομάδας σε υποομάδες), χρονική σύγκριση, σύγκριση με σταθερές (αξίες, νόρμες).

Μια άλλη θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει την κοινωνική αλλαγή είναι η θεωρία της σχετικής αποστέρησης. Σε όλες τις εκδοχές της (Crosby, 1979, Gurr, 1970, Runciman, 1966, Walker and Pettigrew,1984) αυτή η θεωρία υποστηρίζει πως η διαδικασία σύγκρισης με άλλες ομάδες έχει ως αποτέλεσμα την αίσθηση σχετικής αποστέρησης είτε σε ατομικό (αποστέρηση σε σχέση με τα μέλη της ομάδας του) είτε σε ομαδικό επίπεδο (αποστέρηση σε σχέση με άλλες ομάδες). Η αποστέρηση σε ατομικό επίπεδο συνδέεται με προσωπικά συναισθήματα δυσθυμίας και στρες. Η ομαδική αποστέρηση μπορεί να φτάσει σε συλλογική διαμαρτυρία και σύγκρουση. Όταν η αποστέρηση αφορά μεγάλες ομάδες μπορεί να εκδηλωθεί με απεργίες, διαδηλώσεις ή βίαιες εξεγέρσεις. Παράγοντες που σχετίζονται με τη μετατροπή της αποστέρησης σε έμπρακτη διαμαρτυρία θεωρούνται η ομοιότητα της αποστερημένης ομάδας με την ομάδα σύγκρισης, η πίστη πως η συλλογική δράση θα φέρει αποτέλεσμα και η αντίληψη της διαπερατότητας των ορίων της αποστερημένης ομάδας με την ομάδα σύγκρισης.

Βιβλιογραφία

Blanz, Μ., Mummendey, Α., Mielke, R. και Klink, A. (1998) Responding to negative social identity: a taxonomy of identity management strategies, European Journal of Social Psychology, 28, 697-729

Crosby, F. (1976) A model of egoistical relative deprivation, Psychological Review, 83, 85-113

Gurr,T.R. (1970) Why men rebel. Princeton, N.J.: Princeton University Press

Runciman, W.G. (1966) Generalised expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80, 1-28

Tajfel, H. and Turner, J.C. (1979) An integrative theory of intergroup conflict. In W.G. Austin & S.Worchel (eds.) The social psychology of intergroup relations. Monterey, CA: Brooks/Cole

Walker, I. and Pettigrew, T.F. (1984) Relative deprivation theory: an overview and conceptual critique. British Journal of Social Psychology, 23, 301-310

About these ads

2 Σχόλια to “η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας”

  1. Medman Νοεμβρίου 25, 2007 στις 10:38 πμ #

    Να το πούμε πρακτικά?
    Υπάρχουν οι μάζες και οι ηγέτες.Οι ηγέτες, πνευματικοί και λοιποί, φεύγουν μπροστά και καθοδηγούν τις μάζες.Το χαρακτηριστικό στις μάζες είναι η συνεχής (και αυτονόητη) αγωνία κάθε μέλους της να γοητεύσει το κοινωνικό σύνολο στο οποίο ανήκει και ως εκ τούτου να καταξιωθεί.Είναι όμως απόρροια της λανθασμένης ισχύουσας πεποίθησης ότι η κρίση των απαρτιζόντων την μάζα είναι σωστή.Ενίοτε όμως πολλοί από τους ανθρώπους, προ της αδυναμίας τους απαξιώνουν την δύναμη και την επιτυχία των γύρω τους.Άρα η κρίση συχνά προέρχεται από συναισθηματικούς παράγοντες και όχι από την λογική.

    Άρα, δεδομένου και ότι είναι ανέφικτο κοινωνιολογικά, όλοι να είναι αρεστοί σε όλους, μήπως οφείλουμε να προβούμε και σ’ ένα συμπέρασμα πέραν αυτών των δεδομένων?

    Μήπως η αδιαφορία σε κακόβουλες τοποθετήσεις και κρίσεις είναι απαραίτητη?

  2. the editor Νοεμβρίου 25, 2007 στις 7:07 μμ #

    αντίθετα με άλλες θεωρίες που δίνουν έμφαση στο ρόλο του ηγέτη (αρκετά δημοφιλείς στον τρόπο που ο καθημερινός άνθρωπος μαθαίνει να ερμηνεύει, να ταξινομεί και να αναπαράγει τον κοινωνικό κόσμο), η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας δίνει έμφαση στην κοινωνική αλλαγή και στο πως παράγεται από τον άνθρωπο όχι σαν καθοδηγούμενη και άμορφη μάζα με τάση στο ακραίο (η οπτική του Le Bon)αλλά οργανωμένα, από ανθρώπους που διαπιστώνουν πως ανήκουν σε ομάδες με μικρότερη ή καθόλου πρόσβαση σε προνόμια, ομάδες που υφίστανται καταστολή, βία και καταπίεση. Η περιγραφή του ηγέτη εδώ ξεφεύγει από το μοντέλο του χαρισματικού ηγέτη και τον τοποθετεί σε μια δυναμική διαδικασία κατασκευής του μέσα από τη διαδικασία ανάδειξης της κοινωνικής σύγκρουσης. Μπορείς να βρεις στοιχεία για τη θεωρία σε εγχειρίδια κοινωνικής ψυχολογίας (Social Identity Theory στα αγγλικά). Είναι από τα κυρίαρχα μοντέλα έρευνας στην κοινωνική ψυχολογία των ομάδων.

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 33 other followers

%d bloggers like this: