ιστορία της οικογένειας: Durkheim «η συζυγική οικογένεια»

2 Νοέ.

Μια μεγάλη στροφή στην κοινωνιολογία της οικογένειας αποτελεί το έργο του Ντυρκχάιμ («η συζυγική οικογένεια») στα τέλη του 19ου αιώνα όπου περιγράφει τα χαρακτηριστικά που παίρνει η οικογένεια την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης. Πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων ζούσε στην ύπαιθρο από τη γη, είτε άμεσα (καλλιεργώντας) είτε έμμεσα (αγοράζοντας ή ανταλλάσσοντας τροφή με υπηρεσίες και αγαθά). Βασική μονάδα παραγωγής ήταν η οικογένεια, η οποία επιβίωνε χάρη σε σχέσεις απόλυτης αλληλεξάρτησης. Με άλλα λόγια, η επιβίωση του κάθε μέλους εξαρτιόταν από τη συνεργασία όλων, αφού έπρεπε όλοι ανεξαιρέτως να συμμετέχουν στις δουλειές, όπως η καλλιέργεια των χωραφιών, η εκτροφή ζώων, η προετοιμασία τροφής, η κατασκευή ρουχισμού κτλ. Ήταν αδύνατο για κάποιο άτομο να φύγει από την οικογένεια και να επιβιώσει μόνο του. Εκτός αν εντασσόταν σε κάποια άλλη μονάδα παραγωγής – όπως τα πολυάριθμα μοναστήρια.

Η βιομηχανική επανάσταση άλλαξε άρδην αυτή την κατάσταση. Οι άνθρωποι άρχισαν να εργάζονται πρώτα στο σπίτι ως εξωτερικοί βιοτέχνες, αλλά όλο και περισσότερο σε εργοστάσια, όπου οι εργοδότες μπορούσαν να ελέγχουν καλύτερα την παραγωγή (και τους εργάτες). Καθώς τα εργοστάσια μεγάλωναν και απαιτούσαν περισσότερα εργατικά χέρια, άρχισε να συρρέει κόσμος σε μεγάλα αστικά κέντρα.

Σε αυτές τις νέες συνθήκες παραγωγής, η διαβίωση έπαψε να συνδέεται άμεσα με την παραγωγική διαδικασία της οικογένειας ή της κοινότητας. Με άλλα λόγια κάποιος μπορούσε να βγάζει το ψωμί του χωρίς να είναι απαραίτητα ενεργό μέλος μιας οικογένειας. Πληρωνόταν για τον μόχθο του στο εργοστάσιο (και αργότερα στον τριτογενή τομέα) και με τα χρήματα αυτά μπορούσε να βρει κατάλυμα και να αγοράσει φαγητό ή ρουχισμό – κάτι που δεν ήταν εφικτό στις αγροτικές κοινωνίες. Η οικογένεια έπαψε να είναι ανεξάρτητη μονάδα παραγωγής.

Η οικογένεια διατηρήθηκε γιατί ήταν σημαντική για την ισορροπία της νέας κοινωνίας που αναδυόταν. Ήταν ένα πρότυπο που ενισχύθηκε μέσα από σχετική νομοθεσία και οι ρόλοι μέσα στην οικογένεια ενισχύθηκαν. Η πρώτη κοινωνικοποίηση δηλ. η προσαρμογή στην κοινωνία γίνεται μέσα στην οικογένεια. Κατά τις πιο στυγνές αναλύσεις, οι εξαθλιωμένοι εργάτες των πόλεων μπορούσαν να αποδώσουν περισσότερο αν είχαν ένα ζεστό πιάτο φαί ή είχαν το χρέος της ανατροφής των παιδιών. Καθιερώνεται οικογενειακός μισθός, η γυναίκα ωθείται στο σπίτι σε έναν ρόλο που της αναγνωρίζεται και ενισχύεται γι’ αυτόν (η μητέρα).

Είναι σημαντικό να τονιστεί πως η αλλαγή της παραγωγής της κοινωνίας επιφέρει αλλαγές και στον τρόπο οργάνωσής της. Σε σχέση με την οικογένεια φέρνει δύο πράγματα: την προστασία του παιδιού και της γυναίκας (την οποία την αποκλείει από την εργασία και την τιμά για τον ρόλο της στο σπίτι) που «ιδιωτικοποιεί» την οικογένεια και την παρέμβαση του κράτους (κρατικοποίηση) το οποίο ελέγχει, υποστηρίζει και ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας.

Η σύγχρονη οικογένεια χαρακτηρίζεται:

  • Από τη μεγαλύτερη παρέμβαση του κράτους (γάμος, επιδόματα, κοινωνικό κράτος, νόμοι για τη συζυγική βία, κληρονομικά δικαιώματα, αποκλεισμός γάμου ανάμεσα σε ζευγάρια ίδιου φύλου, υπογεννητικότητα, διαζύγιο, διατροφή κτλ)
  • Από τη μεγαλύτερη ανεξαρτησία από συγγενικούς κύκλους (το ρόλο τους αντικαθιστά το κράτος)
  • Από τη μεγαλύτερη ανεξαρτησία ανδρών και γυναικών απέναντι στην οικογένεια

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: