η σύγχρονη οικογένεια ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο (Durkheim)

2 Νοέ.

Ο Ντυρκχάιμ παρατηρεί το παράδοξο της σύγχρονης οικογένειας. Γίνεται όλο πιο ιδιωτική και συγχρόνως όλο και πιο δημόσια. Γίνεται πιο ιδιωτική με την έννοια πως επικεντρώνεται στα πρόσωπα και όχι στις σχέσεις, ανεξαρτητοποιείται από τα δίκτυα των συγγενών, τους γείτονες και την κοινότητα. Συγχρόνως γίνεται όλο και πιο δημόσια με την έννοια πως εξαρτάται όλο και περισσότερο από το κράτος. Ο Ντυρκχάιμ βλέπει κριτικά αυτό το παράδοξο.


Παρατηρεί λοιπόν πως όλες αυτές οι τάσεις ιδιωτικοποίησης της οικογένειας, η διεύρυνση όσων παραμένουν, προστατεύονται και ελέγχονται μέσα στον οικογενειακό κύκλο, η αυτονομία της οικογένειας από τους συγγενείς, η οικειότητα έχουν μια κρυμμένη όψη: αυτόν που εγγυάται τις προϋποθέσεις λειτουργίας της οικογένειας, αυτόν που επιτηρεί την οικογένεια. Δηλαδή το κράτος. Η σύγχρονη οικογένεια δηλαδή είναι υπό την επιτήρηση του κράτους.

Πως το κάνει αυτό; Με τους κανόνες, νόμους και ρυθμίσεις που επιβάλλει. Για παράδειγμα τον 19ο αιώνα καθιερώνονται θεσμοί που περιορίζουν το δικαίωμα του πατρικού σωφρονισμού. Για πρώτη φορά κλονίζεται το πρότυπο της πατριαρχικής οικογένειας όπου ο πατέρας αποτελείς τον αδιαμφισβήτητο αρχηγό.

Την ίδια περίοδο αρχίζει να εμφανίζεται και το συμφέρον του παιδιού. Η οικογένεια γίνεται πιο παιδοκεντρική, το παιδί εμφανίζεται να έχει τη δική του προσωπικότητα. Εμφανίζονται και οι πρώτες θεωρίες που βλέπουν το παιδί σαν έναν οργανισμό που εξελίσσεται, που έχει δυνατότητες οι οποίες πρέπει να αξιοποιηθούν, η έμφαση στη γνώση, η ενίσχυση του θεσμού του σχολείου, μοντέλα μάθησης, ευφυΐα. Το παιδί εμφανίζεται να έχει δικαιώματα, να χρήζει προστασίας. Η οικογένεια εμφανίζεται ως δυνάμει καταστροφική για το παιδί. Αυτό αποτελεί συγχρόνως και δικαιολογία για μια μεγαλύτερη παρέμβαση του κράτους. Δε λέμε εδώ πως αυτή η παρέμβαση είναι επιζήμια. Φυσικά και τα παιδιά πρέπει να προστατεύονται από τη σωματική και ψυχολογική βία μέσα στην οικογένεια. Εδώ βλέπουμε μια διαδικασία όπου οικογένεια και κράτος αναπτύσσονται μαζί. Η οικογένεια θεωρείται σημαντική για το κράτος και το κράτος επεμβαίνει μέσα σε αυτή ως ο γονέας του γονέα. Το βλέμμα της κοινωνίας μέσα στην οικογένεια διαρκώς νομιμοποιείται με θεσμούς και με παρεμβατισμό.

Το κράτος ουσιαστικά αντικαθιστά τους γονείς των συζύγων, των συγγενών και των γειτόνων όσον αφορά τον έλεγχο που ασκεί. Ο σάλος, η συλλογική κραυγή διαμαρτυρίας όταν κάποιοι σε ένα χωριό για παράδειγμα εμφανίζονται συμπεριφορές που προσβάλλουν τη δημόσια αιδώ, το κοινωνικά σωστό. Παραδείγματα γυναίκας που παντρεύεται μεγαλύτερο, απιστίες, κοπέλα που φορά παντελόνια κτλ. Το κράτος καταργεί αυτές τις εκδηλώσεις και στη θέση τους βάζει τη δράση των γιατρών, των ψυχολόγων, των κοινωνικών λειτουργών, των θεραπευτών, των οικογενειακών μεσαζόντων.

Λέμε πως η οικογένεια αποδεσμεύεται από συγγενικούς κύκλους, απομονώνεται και ανεξαρτητοποιείται ενώ το κράτος έρχεται να αντικαταστήσει τους συγγενείς και τον περίγυρο στον έλεγχο που ασκείται στην οικογένεια. Ο Ντυρκχάιμ σχολιάζει την ανεξαρτητοποίηση των προσώπων που συνιστούν την οικογένεια από την οικογένεια. Τα πρόσωπα που αποτελούν την οικογένεια αποτελούν το κέντρο βάρος των ερμηνειών και των θεωριών. Αυτή η τάση θα κινηθεί παράλληλα με την ελάττωση των ατόμων της οικογένειας.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η οικογένεια συρρικνώνεται λόγω των νέων συνθηκών που διαμορφώνονται. Δηλαδή, η οικογένεια παύει να αποτελεί παραγωγική μονάδα και απαιτούνταν να είναι πολυπληθής ώστε να υπάρχουν περισσότερα εργατικά χέρια. Αν επίσης κάποιος θεωρήσει πως οι οικογένειες γεννούσαν περισσότερα παιδιά γιατί η θνησιμότητα ήταν μεγάλη οπότε θα υπήρχαν περισσότερες πιθανότητες με περισσότερα παιδιά, θα μπορούσε επίσης να πει πως η πρόοδος της ιατρικής και της υγιεινής που βελτίωσε τις συνθήκες διαβίωσης και μείωσε τη θνησιμότητα συρρίκνωσε την οικογένεια.

Ένας συμπληρωματικός παράγοντας αποτελεί η καινούρια θέση που καταλαμβάνει το παιδί μέσα στην οικογένεια. Η συστολή της οικογένειας σχετίζεται και με την επικέντρωση στις προσωπικές σχέσεις. Το τέλος των πολυμελών οικογενειών συνδυάζεται με την αναγκαιότητα της συγκέντρωσης των προσπαθειών σε ορισμένο αριθμό παιδιών (η ψυχολογία παίζει το ρόλο της στην ανάπτυξη ανάλογων θεωριών) και την ανάγκη για προσωποποίηση των σχέσεων (η ανάπτυξη της ψυχολογίας του παιδιού, των σχέσεων γονέων και παιδιών, διαζύγιο και παιδί, μονογονεϊκές οικογένειες και παιδί κτλ). Η πραγματικότητα αποδεικνύεται σκληρή για τις πολυμελείς συνήθως αγροτικές οικογένειες (όπου τα πολλά παιδιά είναι χαρά είναι υγεία κι άλλα τέτοια που πλέκουν το μύθο της μητρότητας και επιβραβεύουν τη γυναίκα που ακολουθεί τον παραδοσιακό της ρόλο) όπου δεν μπορούν να σπουδάσουν όλα τα παιδιά. Παράδειγμα, μετανάστες στη Γαλλία, αλλάζουν σιγά σιγά τις συνήθειες σε σχέση με τη γονιμότητα και ευθυγραμμίζονται με τις αξίες και τους τρόπους συμπεριφοράς των χωρών υποδοχής επικεντρώνοντας στο παιδί και την επιτυχία του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: