Archive | Οκτώβριος, 2007

το πείραμα του Asch: σταθμοί στην κοινωνικοψυχολογική έρευνα

24 Οκτ.

Τα πείραμα του Asch (1946) εισάγει στην κοινωνική ψυχολογία την έρευνα πάνω στην αντίληψη προσώπων και ομάδων (διαβάστε για το πείραμα του Asch στο βιβλίο Κοινωνική Ψυχολογία τόμος α’ του Δ. Γεώργα, σσ.197-199). Σκοπός του πειράματος του Asch ήταν να μελετήσει πως η αλλαγή ενός στοιχείου της προσωπικότητας μπορεί να αλλάξει τη συνολική εντύπωση για ένα άτομο. Στο πείραμά του δόθηκε σε ομάδα φοιτητών μια σειρά από πιθανά χαρακτηριστικά προσωπικότητας π.χ. γενναιόδωρος, σοφός, ευτυχισμένος, αξιόπιστος, σημαντικός, σοβαρός, θερμός κτλ. Ζητήθηκε από τους φοιτητές, αφού διαβάσουν τη λίστα των χαρακτηριστικών, να γράψουν μια έκθεση για κάποιο φανταστικό πρόσωπο που έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Έπειτα, ζητήθηκε από τους φοιτητές να συμπληρώσουν στη λίστα των χαρακτηριστικών πρόσθετα γνωρίσματα προσωπικότητας που θεωρούσαν πως ταίριαζαν στο πρόσωπο που περιέγραψαν στις εκθέσεις τους. Από μια άλλη ομάδα φοιτητών ζητήθηκε το ίδιο με τη διαφορά πως το επίθετο θερμός αντικαταστάθηκε από το επίθετο ψυχρός. Μόνο αυτή η διαφορά προκάλεσε τελείως διαφορετικές περιγραφές προσωπικοτήτων. Για παράδειγμα, κάποιος από την ομάδα που χρησιμοποιήθηκε η λέξη θερμός περιέγραψε έναν επιστήμονα που είχε ως στόχο των ερευνών του να βοηθήσει την ανθρωπότητα ενώ μια αντίστοιχη περιγραφή της ομάδας που χρησιμοποιήθηκε η λέξη ψυχρός, ήταν κάποιου αντιπαθητικού που εκμεταλλεύεται και περιφρονεί τους άλλους. Διαφορετικά ήταν και τα γνωρίσματα που προστέθηκαν στην αρχική λίστα. Ο Asch συμπέρανε πως οι λέξεις θερμός-ψυχρός αποτελούν θεμελιώδη γνωρίσματα της προσωπικότητας έτσι που επηρεάζουν την αξιολόγησή μας για το πρόσωπο αυτό και να αλλάζουν το νόημα των άλλων χαρακτηριστικών που αποδίδονται σε αυτό το πρόσωπο.

Asch, S.E. (1946) Forming impressions of personality. Journal of Abnormal Psychology, 41, 1230-1240

κοινωνιοψυχολογία της οικογένειας: εισαγωγή

24 Οκτ.

Δύο είναι οι βασικοί άξονες τους μαθήματος. Ο ένας παρουσιάζει κοινωνιολογικές προσεγγίσεις της οικογένειας. Οι κλασικοί κοινωνιολογικοί ορισμοί παρουσιάζουν την οικογένεια ως μια κοινωνική ομάδα που περιλαμβάνει ενήλικους των δύο φύλων που έχουν μια κοινά αποδεκτή σεξουαλική σχέση κι ένα ή περισσότερα παιδιά (Murdoch, 1968; Parsons, 1959, 1977). Συνήθως όταν μιλάμε για την οικογένεια τείνουμε να σκεφτόμαστε την συμβατική οικογένεια ενώ τα εγχειρίδια ψυχολογίας και κοινωνιολογίας έχουν σαν δεδομένο αυτόν τον τύπο οικογένειας. Άλλες μορφές συμβίωσης τείνουν να θεωρούνται αποκλίσεις από το πρότυπο και συχνά ενοχοποιούνται για σειρά μη κοινωνικά αποδεκτών συμπεριφορών ή προβλημάτων. Η ιστορική ανάλυση της οικογένειας και των μορφών κοινωνικής συμβίωσης αναδεικνύει πως κάθε άλλο παρά διαχρονικός είναι ο τύπος της συμβατικής οικογένειας. Αποδεικνύεται πως η μορφή της κοινωνικής συμβίωσης και τα χαρακτηριστικά που αυτή παίρνει σχετίζονται με τον τρόπο παραγωγής μιας κοινωνίας. Για παράδειγμα, όταν στην προβιομηχανική εποχή η οικογένεια αποτελούσε βασική παραγωγική μονάδα, η εκτεταμένη οικογένεια που αποτελούνταν από δίκτυο συγγενών αποτελούσε την κυρίαρχη μορφή συμβίωσης. Στη βιομηχανική εποχή, η καθιέρωση της μισθωτής εργασίας ευνοεί την ανάπτυξη της ολιγομελούς πυρηνικής οικογένειας. Τα βασικά χαρακτηριστικά τα σύγχρονης οικογένειας είναι η εξάρτησή της από το κράτος (νομοθεσία, Κράτος Πρόνοιας), η ανεξαρτητοποίησή της από το δίκτυο των συγγενών και των γειτόνων και η ανεξαρτητοποίηση των μελών της οικογένειας από την ίδια την οικογένεια. Η σχέση της οικογένειας και του Κράτους Πρόνοιας είναι ιδιαίτερα σημαντική και η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Ο άλλος άξονας αποτελεί την ψυχολογική προσέγγιση της οικογένειας. Ενώ η κοινωνιολογία μελετά την οικογένεια σαν δομή η ψυχολογία μελετά πως διαμορφώνονται οι σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας. Ένα σημαντικό κομμάτι σε αυτή την ανάλυση αποτελούν τα χαρακτηριστικά των μελών που αποτελούν μια οικογένεια ως προς το ρόλο τους (μητέρα, πατέρας, παιδιά) αλλά και ως προς την ηλικία και το φύλο τους. Τα στερεότυπα για τα δύο φύλα και πως αυτά αλλάζουν διαχρονικά ανάλογα με το πώς εξελίσσεται η κοινωνία (γυναικεία εργασία, σημασία της εκπαίδευσης, οικονομικές συνθήκες). Σημαντικό ρόλο παίζουν τα κινήματα που αναπτύσσονται (π.χ. φεμινισμός). Ένα άλλο κομμάτι που αφορά την ψυχολογία της οικογένειας είναι αυτό της αντίληψης της οικογένειας από τα ίδια τα μέλη της. Αυτό εξετάζει πως τα μέλη της οικογένειας χαράσσουν τα όριά τους μέσα στην οικογένεια αλλά και πως οριοθετούνται με τους χώρους εκτός οικογένειας. Σύμφωνα με τη συστημική θεωρία, μπορεί να κατηγοριοποιήσει κανείς μια οικογένεια σε διαφορετικούς τύπους ανάλογα με το είδος των ορίων που παρατηρεί. Κάθε είδος ορίων συνδυάζεται με διαφοροποιήσεις στις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας αλλά και στη σχέση της οικογένειας με το εξωτερικό περιβάλλον.

κοινωνική ψυχολογία: στερεότυπες αντιλήψεις για τα δύο φύλα

24 Οκτ.

Θεωρία

Πως διαμορφώνεται η αντίληψη των προσώπων; Στερεότυπα: από το πείραμα του Asch στις αναλύσεις των Glick και Fiske για τη διπλή φύση των στερεοτύπων. Ο κεντρικός ρόλος των επιθέτων «θερμός» και «ψυχρός» στην στερεοτυπική αντίληψη προσώπων.

Μεθοδολογία

Η ενότητα της μεθοδολογίας πρέπει να περιλαμβάνει τα εξής:

Στόχος της έρευνας

Σχεδιασμός και υλικά (πείραμα, τέσσερις συνθήκες, περιγραφή ερωτηματολογίου)

Δείγμα (περιγραφή)

Συλλογή δεδομένων (ο χώρος που πραγματοποιήθηκε η έρευνα, πως έγινε η διανομή και συγκέντρωση των ερωτηματολογίων)

Περιορισμοί της έρευνας (φύλο συμμετεχόντων, δημογραφικά στοιχεία)

Ανάλυση αποτελεσμάτων

Είδος επαγγέλματος ανά φύλο και ανά συνθήκη

Ηλικία ανά φύλο και ανά συνθήκη

Οικογενειακή κατάσταση ανά φύλο και ανά συνθήκη

Προσωπική επιτυχία ανά φύλο και ανά συνθήκη

Περιγραφή αποτελεσμάτων

Συζήτηση και συμπεράσματα

Συζήτηση σε σχέση με τις θεωρίες για την αντίληψη προσώπων που παρουσιάζονται στην εισαγωγή. Υπάρχουν διαφορές σε σχέση με το φύλο; Υπάρχουν διαφορές σε σχέση με το φύλο και το είδος της συνθήκης. Τι μας λένε τα αποτελέσματα σε σχέση με τις στερεότυπες αντιλήψεις για τα δύο φύλα;

κοινωνιοψυχολογία της οικογένειας: το παιδί μέσα στην οικογένεια

24 Οκτ.

Το παιδί αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα πάνω στον οποίο στηρίζεται το οικοδόμημα του γάμου και της οικογένειας. Παρόλα αυτά αυτό δεν ήταν πάντα ο κανόνας. Σε προηγούμενες εποχές η οικογένεια ήταν αξία καθαυτή ενώ σήμερα η έμφαση δίνεται στις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη και κυρίως στις σχέσεις με το παιδί.

Η εργασία θα παρουσιάζει διαφορετικά μοντέλα για την αντίληψη του παιδιού και της παιδικής ηλικίας στην οικογένεια. Την παιδοκεντρικότητα της σύγχρονης οικογένειας. Τους λόγους επικράτησης αυτού του μοντέλου και τις συνέπειες στις σχέσεις μέσα στην οικογένεια αλλά και στην οικογένεια ως κοινωνική δομή. Μορφές βίας κατά των παιδιών.

Βιβλιογραφία

Τεπέρογλου, Α. 1995. «Παιδοκεντρικότητα και οι επιπτώσεις της για την ελληνική οικογένεια» στο Υγεία, Κοινωνική Προστασία και Οικογένεια, Γ. Κυριόπουλος κ.άλ. (επιμ.). Αθήνα: Κέντρο Κοινωνικών Επιστημών της Υγείας, σελ.51-66.

Τσιγκάνου, Ιω. 2002. «Αποκλεισμοί και εντάξεις στο πλαίσιο της οικογένειας: η ελληνική εμπειρία» στο Οικογένειες και Κράτος Πρόνοιας στην Ευρώπη, Λ. Μαράτου-Αλιπραντή. Αθήνα Gutenberg, σελ. 197-210

Κατάκη, Χ. 1998 «Αλληλοσυγκρουόμενα πρότυπα» στο Οι τρεις Ταυτότητες της Ελληνική Οικογένειας, Χ. Κατάκη, Ελληνικά Γράμματα, σελ. 61-87

Κατάκη, Χ. 1998 «Η θέση του παιδιού και τα τρία πρότυπα ζωής» στο Οι τρεις Ταυτότητες της Ελληνική Οικογένειας, Χ. Κατάκη, Ελληνικά Γράμματα, σελ. 89-119

Ιστορική αναδρομή του ρόλου των γονιών στην αγωγή των παιδιών από την προϊστορική εποχή ως σήμερα.

κοινωνιοψυχολογία της οικογένειας: βία κατά των γυναικών

24 Οκτ.

Η ενδοοικογενειακή κακοποίηση γυναικών και παιδιών είναι μια από τις σοβαρές καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς διαπράττεται, όχι από ξένους αλλά συνήθως από μέλη της οικογένειας, ανθρώπους εμπιστοσύνης. Είναι εξαπλωμένη σε όλο τον κόσμο έχοντας επιπτώσεις στη σωματική και συναισθηματική υγεία των γυναικών, απειλώντας την οικονομική τους ασφάλεια και στις χειρότερες περιπτώσεις αποτελεί απειλή για τη ζωή, όταν γυναίκες δολοφονούνται ή αυτοκτονούν από απελπισία.

Η βία κατά των γυναικών είναι ένα καθημερινό φαινόμενο που όμως παραμένει από τα πιο καλά φυλαγμένα μυστικά. Η ανοχή της βίας και της κακοποίησης από τις τοπικές κοινωνίες καθώς και η ντροπή και οι ενοχές των θυμάτων εμποδίζουν τις γυναίκες-θύματα βίας να αναζητήσουν βοήθεια. Ακόμη όμως και στο ποσοστό που κάποιες από αυτές τολμούν να κοινοποιήσουν το πρόβλημά τους, βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα περιορισμένο δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών, φορέων και ειδικών επαγγελματιών αλλά και με ένα μεροληπτικό – τις πιο πολλές φορές – σύνολο κοινωνικών αντιλήψεων και στερεοτύπων που κάθε άλλο παρά βοηθητικά είναι απέναντι στο πρόβλημα.

Η εργασία πρέπει να απαντά στις ακόλουθες ερωτήσεις: Ποιες είναι οι μορφές που παίρνει η βία κατά των γυναικών; Γιατί είναι σημαντικό να μιλάμε για τη βία κατά των γυναικών μέσα την οικογένεια; Τι ερμηνείες έχουν δοθεί σχετικά; Τι στοιχεία υπάρχουν για την Ελλάδα; Υπάρχουν κάποιες ιδιαίτερες συνθήκες που αφορούν την Ελλάδα; Τι νομοθετικές ρυθμίσεις υπάρχουν; Είναι επαρκείς; Τι άλλα μέτρα πρέπει να ληφθούν; Αναφορά σε παραδείγματα.

Βιβλιογραφία

Πανελλαδική επιδημιολογική έρευνα για την ενδο-οικογενειακή βία κατά των γυναικών από το ΚΕΘΙ. Επιστ. Υπεύθυνοι: Β. Αρτινοπούλου και Ιακ. Φαρσεδάκης.

Τσιγκρής, Α.: «Βιασμός: Το Αθέατο Έγκλημα», Εκδόσεις Σάκκουλα, 1996

Κ. Παπαρρήγα Κωσταβάρα Η βία κατά των γυναικών-γενική θεώρηση του προβλήματος, στη σελίδα της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών

κοινωνιοψυχολογία της οικογένειας: κοινωνική πολιτική και οικογένεια στη σύγχρονη Ελλάδα

21 Οκτ.

Ποια είναι η μορφή της σύγχρονης οικογένειας στην Ελλάδα; Παρουσίαση των ευρημάτων της έρευνας της Συμεωνίδου για λογαριασμό του Ελληνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών που δημοσιεύτηκε το 2002.

Συζήτηση των ευρημάτων σε σχέση με τους λόγους που διαμορφώνουν τη συγκεκριμένη μορφή της οικογένειας και τις συνέπειες που έχει αυτό στις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας. Πως διαμορφώνονται οι ρόλοι των δύο φύλων; Ποια σχέση αναπτύσσεται ανάμεσα σους γονείς και τα παιδιά;

Πως βάζουμε στην κουβέντα το ζήτημα της κοινωνικής πολιτικής; Ποια είναι η σχέση οικογένειας και κράτους πρόνοιας; Πως διαμορφώνεται η σχέση αυτή στην Ελλάδα; Πως επηρεάζει τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας.

Βιβλιογραφία

Μαράτου-Αλιπραντή, Λ. (2002) Οικογένειες και Κράτος Πρόνοιας στην Ευρώπη. Gutenberg

Σειρά μελετών πάνω στο κράτος πρόνοιας και η οικογένεια που έχουν διεξαχθεί στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες του Νότου (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιταλία, Ισπανία). Παρουσιάζεται η σχέση του κράτους πρόνοιας και της οικογένειας με ενδιαφέροντα στοιχεία για την Ελλάδα και τις παραδοσιακές αντιλήψεις για τους ρόλους των δύο φύλων.

Συμεωνίδου, Χ. (2006) Οικογένεια και γονιμότητα στην Ελλάδα. Σάκκουλα

Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών το 2002 και αφορά το ζήτημα της γονιμότητας της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Παρουσιάζονται ποσοτικά δεδομένα σχετικά με τη γαμηλιότητα του πληθυσμού, τις μορφές συμβίωσης, την κατάσταση των οικογενειακών δεσμών, το διαζύγιο, τις αντιλήψεις για το γάμο και πως επηρεάζονται από το φύλο, την εκπαίδευση, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο του πληθυσμού.

κοινωνιοψυχολογία της οικογένειας: ανάλυση των σχέσεων και των ρόλων των δύο φύλων στο έργο του Στρίντμπερκ «ο πατέρας»

21 Οκτ.

Το θεατρικό έργο του Στρίντμπεργκ «ο πατέρας» κινείται γύρω από τη διαμάχη ανάμεσα σε έναν άνδρα και μια γυναίκα για το παιδί τους. Στο έργο θίγονται οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο φύλα, οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια, το παιδί και η θέση του μέσα στην οικογένεια. Το έργο προσφέρει μια καλή ευκαιρία για τη μελέτη των στερεοτύπων των δύο φύλων, τους ρόλους τους μέσα στην οικογένεια και τη θέση του παιδιού μέσα σε αυτή.

Σημεία που μπορούν να συζητηθούν:

  • Ο Στρίντμπεργκ και η εποχή του (συζήτηση πάνω στις αντιλήψεις της εποχής για τα δύο φύλα, την οικογένεια, την παιδική ηλικία)
  • Τα χαρακτηριστικά των δύο γονέων
  • Αριθμός χαρακτήρων στο έργο (γυναίκες και άνδρες)
  • Τα χαρακτηριστικά των άλλων χαρακτήρων στο έργο (γυναίκες και άνδρες)
  • Οι σκέψεις πάνω στην εκπαίδευση της κόρης
  • Παρουσίαση της γυναίκας/μητέρας στο έργο
  • Παρουσίαση του άνδρα/πατέρα στο έργο
  • Σκέψεις πάνω σε σύγχρονα ζητήματα που αφορούν την οικογένεια

Βιβλιογραφία

Α. Στρίντμπεργκ «Ο Πατέρας», εκδοτικός οίκος ΔΩΔΩΝΗ, σελίδες 76.

Μία ανάλυση του έργου εδώ.

Ένα δοκίμιο πάνω στις γυναίκες και τον Στρίντμπεργκ εδώ.