το υπόδειγμα των ελάχιστων ομάδων (minimal group paradigm)

Στο κλασικό πείραμα του υποδείγματος των ελάχιστων ομάδων ο Tajfel και οι συνεργάτες του (Tajfel, Flament, Billig and Bundy, 1971) προσπάθησαν να εξηγήσουν για πιο λόγο εμφανίζεται ανταγωνισμός ανάμεσα σε ομάδες χωρίς να υπάρχει πραγματική σύγκρουση συμφερόντων. Σε αυτό το πείραμα εξετάστηκαν οι ελάχιστες προϋποθέσεις που ήταν αναγκαίες για την εμφάνιση διομαδικού ανταγωνισμού. Τα αποτελέσματα ήταν συγκλονιστικά: η ύπαρξη και μόνο ομάδων, ανεξάρτητα αν έχουν νόημα για κάποιον ή όχι, αρκεί για να δημιουργηθεί διάκριση!

 

τα πειράματα των θερινών κατασκηνώσεων και η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης

Η βασική αρχή στην οποία στηρίζεται η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης (Campbell,1965, Sherif, 1967) είναι πως ο ανταγωνισμός μεταξύ ομάδων έχει ως αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές ανάμεσα σε ομάδες. Με άλλα λόγια, μια πραγματική (ή και φανταστική) σύγκρουση συμφερόντων δύο ή περισσότερων ομάδων για περιορισμένους πόρους (αγαθά εν ανεπαρκεία) δημιουργεί ρεαλιστική σύγκρουση μεταξύ αυτών των ομάδων με αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές.

 

γιατί τα αγόρια τα καταφέρνουν καλύτερα από τα κορίτσια στα μαθηματικά; I

Μπορούν να δοθούν διάφορες ερμηνείες για τη σχέση αγοριών και κοριτσιών με τα μαθηματικά όπως για παράδειγμα οι μικρές διαφορές σε ορισμένες δεξιότητες, η διαφορετική ενίσχυση από την πλευρά των δασκάλων, ο ρόλος των στερεότυπων αντιλήψεων για το φύλο και οι ρόλοι του φύλου, καθώς και οι πεποιθήσεις για τις ικανότητες των αγοριών και των κοριτσιών.

 

η δομή της οικογένειας και η γυναικεία καταπίεση

Όταν αναφερόμαστε στη δομή της οικογένειας αναφερόμαστε σε μια ιεραρχία όπου ο πατέρας εξουσιάζει τη γυναίκα και τα παιδιά και η γυναίκα και τα παιδιά εξαρτώνται από τον πατέρα. Η δομή αυτή χαρακτηρίζει την οικογένεια στις περισσότερες από τις μορφές οικογένειας που γνωρίζουμε. Η ερώτηση του πως διαμορφώνονται οι ρόλοι των δύο φύλων μέσα στην οικογένεια με τη συγκεκριμένη δομή που τοποθετεί τη γυναίκα σε υποδεέστερη θέση από αυτή του άνδρα παρήγαγε ποικίλες ερμηνείες. Άλλες που αναφέρονται στη φυσική κατωτερότητα της γυναίκας και άλλες που αφορούν τους διαφορετικούς ρόλους που κλήθηκαν άνδρες και γυναίκες να αναλάβουν εντός και εκτός της οικογένειας. Δεδομένου του ότι οι γυναικείοι ρόλοι ταυτόχρονα θεωρούνται υποδεέστεροι διάφορες ερμηνείες προσπάθησαν να δοθούν. Τέτοιες προσφέρουν τόσο οι αναλύσεις του Μόργκαν και του Ένγκελς όσο και η σύγχρονη ανθρωπολογία και ψυχολογία. Δίπλα σε αυτές ,εκπρόσωποι του φεμινιστικού κινήματος της δεκαετίας του ’70 δίνουν τις δικές τους ερμηνείες.

 

ιστορία της οικογένειας: από το μεσαίωνα στους νεότερους χρόνους

Ήδη από το 15^ο αιώνα αρχίζουν να διαφαίνονται σημαντικές αλλαγές στην οικογένεια άμεσα συνδεδεμένες με τις νέες οικονομικές συνθήκες που διαμορφώνονται που διαχωρίζουν σιγά σιγά την παραγωγή από τη ζωή της οικογένειας. Αυτή η εξέλιξη συμβαδίζει με την απομάκρυνση της οικογένειας από το δημόσιο και την οριοθέτησή της στο εσωτερικό της, στο ιδιωτικό. Παρουσιάζονται νέα στοιχεία στην οικογένεια τα οποία αποτελούν η μεγαλύτερη ηλικία σύναψης γάμου, η επιλογή νέας κατοικίας για την οικογένεια και η παραμονή των παιδιών σε άλλη οικογένεια μέχρι το γάμο τους. Το τελευταίο είχε σαν στόχο την ωρίμανση του παιδιού και την απόκτησης υπευθυνότητας και αυτονομίας. Στα πλαίσια αυτής της αντίληψης η μεταχείριση των παιδιών υπερβαίνει τα όρια της αυστηρής διαπαιδαγώγησης και φτάνει στα όρια της κακοποίησης.

 

ιστορία της οικογένειας: αρχαία Ελλάδα

Στην αρχαία Ελλάδα συναντάμε για πρώτη φορά ως καθιερωμένο με γενική ισχύ τύπο οικογένειας τη μονογαμική, δηλαδή την οικογένεια με τη σημερινή της μορφή. Η οικογένεια αυτή διακρίνεται από τη σταθερότητα του γαμήλιου δεσμού, ο οποίος κατά κανόνα δε λύεται με αμοιβαία συναίνεση αλλά με απόφαση του άνδρα. Είναι η πρώτη μορφή οικογένειας που δε στηρίζεται σε φυσικούς αλλά σε καθαρά οικονομικούς όρους. Αποκλειστικός σκοπός της ήταν η παραγωγή γνήσιων κληρονόμων του άνδρα γι’ αυτό μόνο η μοιχεία της γυναίκας (και όχι του άνδρα) μπορούσε να οδηγήσει στην διάλυση του γάμου. Ο γάμος δεν προϋποθέτει κανέναν συναισθηματικό δεσμό, καμιά ερωτική σχέση, αλλά ήταν ένας θεσμός καθαρά οικονομικός. Αυτό δεν αναφέρεται για να υποστηρίξει κάποιο επιχείρημα σχετικά με την εξέλιξη της οικογένειας από έναν καθαρά οικονομικό θεσμό στις σύγχρονες μορφές που προβάλλουν τη συναισθηματική σχέση μεταξύ των μελών. Πρέπει να έχουμε συνέχεια στο νου μας πως η οικογένεια είναι ένας κοινωνικός θεσμός με συγκεκριμένες λειτουργίες που ακολουθούν και προσαρμόζονται στις κοινωνικές αλλαγές.

 

η δομή της οικογένειας

Η οικογένεια ως κοινωνική ομάδα έχει δομή. Αυτή συνίσταται σε ένα σταθερό πλέγμα κοινωνικών θέσεων και κοινωνικών ρόλων, σε ένα δίκτυο σχέσεων ανάμεσα σε κοινωνικές θέσεις και ρόλους. Στο παραδοσιακό σχήμα της οικογένειας οι θέσεις και οι ρόλοι καθορίζονται από ένα χαρακτηριστικό που δεν αλλάζει στην διάρκεια της ζωής ενός ατόμου (το φύλο) και ενός που αλλάζει (της ηλικίας). Επομένως θέσεις και ρόλοι διαρκώς μεταβάλλονται. Το παραδοσιακό μοντέλο αναπαράγει την έννοια της εξουσίας (του άνδρα πάνω στη γυναίκα και τα παιδιά, του ενήλικα πάνω στα παιδιά) και την έννοια της εξάρτησης (της γυναίκας από τον άνδρα και των παιδιών από τους ενήλικες). Επιπλέον, το σχήμα αυτό είναι άκαμπτο. Στη σύγχρονη οικογένεια με την εργασία της γυναίκας εκτός σπιτιού αυτή η ακαμψία σπάει. Η σχέση εξουσίας ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα δεν εμφανίζεται τόσο άκαμπτη ή απόλυτη. Μπορούμε να δούμε την αλλαγή αυτή στις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στα δύο φύλα σε αναφορά με τέσσερις παράγοντες: τα παιδιά, το εκπαιδευτικό επίπεδο, η απασχόληση, η διαφορά εισοδήματος ανάμεσα στους συζύγους.

 

οι λειτουργίες της οικογένειας (αναλυτικά)

Η ταξινόμηση καλύπτει μια σειρά από λειτουργίες που γίνονται προοδευτικά λιγότερες και διαφοροποιούνται καθώς η κοινωνία μετατρέπεται από αγροτική, γεωργική και παραδοσιακή σε αστική, βιομηχανική και σύγχρονη.

 

οι λειτουργίες της οικογένειας

Η οικογένεια ως κοινωνικός θεσμός είναι ένα σταθερό πλέγμα σχέσεων μεταξύ κοινωνικά προσδιορισμένων ρόλων, ένα σύνολο τυποποιημένων τρόπων ατομικής και/ή ομαδικής δράσης. Ως κοινωνικός θεσμός αποτελεί βασικό κανονιστικό πρότυπο που επιβάλλεται στα μέλη μιας κοινωνίας εξασφαλίζοντας στα μέλη κοινωνική ένταξη και αποδοχή αλλά και παρέχοντάς τους τον προτιμητέο τρόπο επίτευξης κοινωνικά αποδεκτών ή και επιθυμητών, ατομικών όσο και συλλογικών στόχων. Ο θεσμός της οικογένειας εντάσσεται σε μια συγκεκριμένη κοινωνία και προσαρμόζεται πάντα στις κοινωνικές αλλαγές.

 

Hamilton και Gifford: η απατηλή συνάφεια

Δεν αναρωτηθήκατε ποτέ πως είναι δυνατόν οι οικονομικοί μετανάστες όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και αλλού να μονοπωλούν τη λίστα των ανεπιθύμητων χαρακτηριστικών και συμπεριφορών σε σχέση με το γηγενή πληθυσμό; Δεν ήταν ακριβώς αυτή η ερώτηση που οδήγησε τους Hamilton και Gifford (1976) να σχεδιάσουν το πείραμα που ακολουθεί. Στηριζόμενοι σε παλαιότερα ευρήματα τα οποία έδειχναν πως οι άνθρωποι έχουν την τάση να υπερεκτιμούν το βαθμό συσχέτισης λέξεων που εμφανίζονται σπάνια κατά ζεύγη, έκαναν την υπόθεση πως η σύζευξη μιας εξέχουσας ομάδας με εξέχουσες (διακριτές) συμπεριφορές θα ωθήσει τον παρατηρητή να αντιληφθεί μια απατηλή συνάφεια μεταξύ της ομάδας και της συμπεριφοράς.