το περιεχόμενο των στερεοτύπων

Η προκατάληψη είχε οριστεί από τον Allport τη δεκαετία του 1950 ως μίσος και αντιπάθεια. Παρόλα αυτά ήδη εκείνη την εποχή είχε διατυπωθεί πως η απουσία αρνητικής στάσης και αντιλήψεων απέναντι σε κάποιον (άτομο ή ομάδα) δε σημαίνει απαραίτητα και απουσία προκατάληψης. Αυτή η παρατήρηση αφορά το περιεχόμενο των στερεοτύπων. Πέρα από τη διαδικασία σχηματισμού των στερεοτύπων (σε ενδοατομικό και ομαδικό επίπεδο) η μελέτη του περιεχομένου που παίρνουν τα στερεότυπα έχει απασχολήσει την κοινωνικοψυχολογική έρευνα.

φύλο και συμπεριφορά

Η ζωή μας επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το επάγγελμα που διαλέγουμε, από τον περίγυρό μας ,τις στάσεις που διαμορφώνουμε και τις αξίες που υιοθετούμε. Οι επιλογές αυτές επηρεάζονται από τον κοινωνικό ρόλο του φύλου, δηλαδή τρόπους συμπεριφοράς που προδιαγράφει, χωριστά για τους άνδρες και τις γυναίκες, μια δεδομένη κοινωνία σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

αλλαγή στερεοτύπων: η υπόθεση της επαφής

Η πιο δημοφιλής θεωρία για τη βελτίωση των διομαδικών σχέσεων είναι η υπόθεση της επαφής που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Allport (1954). Η θεωρία υποστηρίζει πως η επαφή μεταξύ δύο ομάδων θα έχει θετικές συνέπειες στη μείωση των προκαταλήψεων. Δεν θέλει και πολύ να σκεφτεί κανείς πως η εμπειρία για την επαφή διαφορετικών ομάδων μόνο τις προκαταλήψεις δε μειώνει. Τα πειράματα του Sherif άλλα δείχνουν. Έτσι διατυπώθηκε πως απλή επαφή δεν αρκεί αν δε συντρέχουν κάποιες προϋποθέσεις (Pettigrew, 1998):

γιατί τα αγόρια τα καταφέρνουν καλύτερα από τα κορίτσια στα μαθηματικά;II

Η έρευνα της Beilock και των συνεργατών της (2007) έδειξε πως η ενεργοποίηση του στερεότυπου πως τα αγόρια είναι καλύτερα στα μαθηματικά είναι ικανή να προκαλέσει στα κορίτσια άγχος εμποδίζοντας έτσι τη χρήση των νοητικών εργαλείων που απαιτούνται για την επίλυση μαθηματικών προβλημάτων.

το υπόδειγμα των ελάχιστων ομάδων (minimal group paradigm)

Στο κλασικό πείραμα του υποδείγματος των ελάχιστων ομάδων ο Tajfel και οι συνεργάτες του (Tajfel, Flament, Billig and Bundy, 1971) προσπάθησαν να εξηγήσουν για πιο λόγο εμφανίζεται ανταγωνισμός ανάμεσα σε ομάδες χωρίς να υπάρχει πραγματική σύγκρουση συμφερόντων. Σε αυτό το πείραμα εξετάστηκαν οι ελάχιστες προϋποθέσεις που ήταν αναγκαίες για την εμφάνιση διομαδικού ανταγωνισμού. Τα αποτελέσματα ήταν συγκλονιστικά: η ύπαρξη και μόνο ομάδων, ανεξάρτητα αν έχουν νόημα για κάποιον ή όχι, αρκεί για να δημιουργηθεί διάκριση!

τα πειράματα των θερινών κατασκηνώσεων και η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης

Η βασική αρχή στην οποία στηρίζεται η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης (Campbell,1965, Sherif, 1967) είναι πως ο ανταγωνισμός μεταξύ ομάδων έχει ως αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές ανάμεσα σε ομάδες. Με άλλα λόγια, μια πραγματική (ή και φανταστική) σύγκρουση συμφερόντων δύο ή περισσότερων ομάδων για περιορισμένους πόρους (αγαθά εν ανεπαρκεία) δημιουργεί ρεαλιστική σύγκρουση μεταξύ αυτών των ομάδων με αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές.

γιατί τα αγόρια τα καταφέρνουν καλύτερα από τα κορίτσια στα μαθηματικά; I

Μπορούν να δοθούν διάφορες ερμηνείες για τη σχέση αγοριών και κοριτσιών με τα μαθηματικά όπως για παράδειγμα οι μικρές διαφορές σε ορισμένες δεξιότητες, η διαφορετική ενίσχυση από την πλευρά των δασκάλων, ο ρόλος των στερεότυπων αντιλήψεων για το φύλο και οι ρόλοι του φύλου, καθώς και οι πεποιθήσεις για τις ικανότητες των αγοριών και των κοριτσιών.

Hamilton και Gifford: η απατηλή συνάφεια

Δεν αναρωτηθήκατε ποτέ πως είναι δυνατόν οι οικονομικοί μετανάστες όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και αλλού να μονοπωλούν τη λίστα των ανεπιθύμητων χαρακτηριστικών και συμπεριφορών σε σχέση με το γηγενή πληθυσμό; Δεν ήταν ακριβώς αυτή η ερώτηση που οδήγησε τους Hamilton και Gifford (1976) να σχεδιάσουν το πείραμα που ακολουθεί. Στηριζόμενοι σε παλαιότερα ευρήματα τα οποία έδειχναν πως οι άνθρωποι έχουν την τάση να υπερεκτιμούν το βαθμό συσχέτισης λέξεων που εμφανίζονται σπάνια κατά ζεύγη, έκαναν την υπόθεση πως η σύζευξη μιας εξέχουσας ομάδας με εξέχουσες (διακριτές) συμπεριφορές θα ωθήσει τον παρατηρητή να αντιληφθεί μια απατηλή συνάφεια μεταξύ της ομάδας και της συμπεριφοράς.

Tajfel and Wilkes: κατηγοριοποίηση και κρίσεις

Ο Tajfel και ο Wilkes (1963) ζήτησαν από αυτούς που συμμετείχαν στην έρευνα να εκτιμήσουν το μήκος οκτώ γραμμών η μικρότερη από τις οποίες ήταν 16.2 εκ. και η μεγαλύτερη 22.8 εκ. Οι γραμμές διέφεραν μεταξύ τους περίπου κατά ένα εκατοστό. Το πείραμα είχε τρεις συνθήκες.

στερεότυπα

Όταν μιλάμε για στερεότυπα συνήθως εννοούμε απλοποιημένες εικόνες που μας βοηθούν να χειριστούμε πολύπλοκες πληροφορίες από το περιβάλλον. Έχουν δοθεί ποικίλοι ορισμοί για τα στερεότυπα. Ένας βασικός διαχωρισμός είναι αν η ερμηνεία αφορά το ατομικό ή το συλλογικό επίπεδο. Αν δηλαδή αποτελούν ατομικές ή συλλογικές αναπαραστάσεις. Έτσι, κάποιες προσεγγίσεις βλέπουν τα στερεότυπα ως «πεποιθήσεις που έχουν τα άτομα και αφορούν μέλη ομάδων ή αναπαραστάσεις που αποθηκεύονται στη μνήμη από την οποία ανακαλούνται ρυθμίζοντας τη συμπεριφορά απέναντι σε αυτές τις ομάδες». Σαν συλλογικές αναπαραστάσεις τα στερεότυπα ορίζονται ως «κοινές πεποιθήσεις για ομάδες με την έννοια ότι παράγονται συλλογικά και είναι κοινό κτήμα των μελών μιας ομάδας». Θα μπορούσε να πει κανείς πως οι δύο προσεγγίσεις είναι συμπληρωματικές αφού η πρώτη αναφέρεται στη διαδικασία που παράγονται ενώ η δεύτερη στο πως διαμορφώνεται το περιεχόμενό τους. Και τα δύο (διαδικασία και περιεχόμενο) είναι σημαντικά όταν σκεφτόμαστε για τα στερεότυπα.