συμμόρφωση: το πείραμα του Asch

το πείραμα της Φυλακής του Στάνφορντ

το περιεχόμενο των στερεοτύπων

Η προκατάληψη είχε οριστεί από τον Allport τη δεκαετία του 1950 ως μίσος και αντιπάθεια. Παρόλα αυτά ήδη εκείνη την εποχή είχε διατυπωθεί πως η απουσία αρνητικής στάσης και αντιλήψεων απέναντι σε κάποιον (άτομο ή ομάδα) δε σημαίνει απαραίτητα και απουσία προκατάληψης. Αυτή η παρατήρηση αφορά το περιεχόμενο των στερεοτύπων. Πέρα από τη διαδικασία σχηματισμού των στερεοτύπων (σε ενδοατομικό και ομαδικό επίπεδο) η μελέτη του περιεχομένου που παίρνουν τα στερεότυπα έχει απασχολήσει την κοινωνικοψυχολογική έρευνα.

φύλο και συμπεριφορά

Η ζωή μας επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το επάγγελμα που διαλέγουμε, από τον περίγυρό μας ,τις στάσεις που διαμορφώνουμε και τις αξίες που υιοθετούμε. Οι επιλογές αυτές επηρεάζονται από τον κοινωνικό ρόλο του φύλου, δηλαδή τρόπους συμπεριφοράς που προδιαγράφει, χωριστά για τους άνδρες και τις γυναίκες, μια δεδομένη κοινωνία σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

απόδοση αιτιών ή αλλιώς πως φτιάχνουμε θεωρίες για τον κοινωνικό κόσμο

Προσπαθούμε να κατανοήσουμε, να ελέγξουμε και να προβλέψουμε τη συμπεριφορά άλλων ανθρώπων κι αυτό το θεωρούμε ζωτικό για την καθημερινότητά μας. Η πολυπλοκότητα του κοινωνικού κόσμου και των ποικίλων ερεθισμάτων του καθιστούν την ακρίβεια σε αυτή τη διαδικασία αδύνατη. Απλοποιούμε όμως γνωστικά τον κόσμο και καταλήγουμε σε κάποιες βασικές αρχές που μας βοηθούν να τον οργανώσουμε.

αλλαγή στερεοτύπων: η υπόθεση της επαφής

Η πιο δημοφιλής θεωρία για τη βελτίωση των διομαδικών σχέσεων είναι η υπόθεση της επαφής που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Allport (1954). Η θεωρία υποστηρίζει πως η επαφή μεταξύ δύο ομάδων θα έχει θετικές συνέπειες στη μείωση των προκαταλήψεων. Δεν θέλει και πολύ να σκεφτεί κανείς πως η εμπειρία για την επαφή διαφορετικών ομάδων μόνο τις προκαταλήψεις δε μειώνει. Τα πειράματα του Sherif άλλα δείχνουν. Έτσι διατυπώθηκε πως απλή επαφή δεν αρκεί αν δε συντρέχουν κάποιες προϋποθέσεις (Pettigrew, 1998):

γιατί τα αγόρια τα καταφέρνουν καλύτερα από τα κορίτσια στα μαθηματικά;II

Η έρευνα της Beilock και των συνεργατών της (2007) έδειξε πως η ενεργοποίηση του στερεότυπου πως τα αγόρια είναι καλύτερα στα μαθηματικά είναι ικανή να προκαλέσει στα κορίτσια άγχος εμποδίζοντας έτσι τη χρήση των νοητικών εργαλείων που απαιτούνται για την επίλυση μαθηματικών προβλημάτων.

η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας

Σύμφωνα με τους Tajfel και Turner (1979), η κοινωνική ταυτότητα αποτελείται από εκείνες τις όψεις της αυτοεικόνας ενός ατόμου που προέρχονται από τις κοινωνικές κατηγορίες ή ομάδες στις οποίες θεωρεί το άτομο ότι ανήκει.

το υπόδειγμα των ελάχιστων ομάδων (minimal group paradigm)

Στο κλασικό πείραμα του υποδείγματος των ελάχιστων ομάδων ο Tajfel και οι συνεργάτες του (Tajfel, Flament, Billig and Bundy, 1971) προσπάθησαν να εξηγήσουν για πιο λόγο εμφανίζεται ανταγωνισμός ανάμεσα σε ομάδες χωρίς να υπάρχει πραγματική σύγκρουση συμφερόντων. Σε αυτό το πείραμα εξετάστηκαν οι ελάχιστες προϋποθέσεις που ήταν αναγκαίες για την εμφάνιση διομαδικού ανταγωνισμού. Τα αποτελέσματα ήταν συγκλονιστικά: η ύπαρξη και μόνο ομάδων, ανεξάρτητα αν έχουν νόημα για κάποιον ή όχι, αρκεί για να δημιουργηθεί διάκριση!

τα πειράματα των θερινών κατασκηνώσεων και η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης

Η βασική αρχή στην οποία στηρίζεται η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης (Campbell,1965, Sherif, 1967) είναι πως ο ανταγωνισμός μεταξύ ομάδων έχει ως αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές ανάμεσα σε ομάδες. Με άλλα λόγια, μια πραγματική (ή και φανταστική) σύγκρουση συμφερόντων δύο ή περισσότερων ομάδων για περιορισμένους πόρους (αγαθά εν ανεπαρκεία) δημιουργεί ρεαλιστική σύγκρουση μεταξύ αυτών των ομάδων με αποτέλεσμα αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές.